Repertorio Técnico de Teatro Playback Galicia
Este es nuestro repertorio técnico, como referencia didáctica. Non é unha lista exhaustiva de todas as técnicas que existen no Teatro Playback, nin tampouco unha guía definitiva das formas e métodos máis empregados pola comunidade internacional. É o noso enfoque particular, que difire do doutras compañías e escolas.
Os diagramas representan o deseño espacial do elenco no escenario para cada unha das técnicas. As caixas de cor azul escura representan o protagonista naquelas técnicas que o requiren.
Agardamos que este contenido teña valor didáctico e divulgativo, e que proporcione claridade sobre como funciona o Teatro Playback e cales as súas claves. Estamos abertos a responder preguntas que poidan axudarvos a sacar mellor proveito desta guía. Podedes escribirnos a [email protected].
Formas Introdutorias
Son as técnicas que dan inicio a unha función. Serven para presentar a compañía, expoñer o tema para tratar na función e comezar a interacción entre o público e o dispositivo de Teatro Playback.
Forma Inicial
A súa labor é presentar á compañía e o tema do día.
Nela, os actores van accedendo un a un á escena, fixando unha estatua que exprese unha dimensión do tema a tratar. Cada vez que se incorpora un actor, debe facer contacto físico co elenco que xa está en escena.
Despois, cada actor sae por quendas a dicir o seu nome e compartir unha pequena historia persoal que teña que ver co tema. O grupo representa esta escena brevemente e conxélase noutro todo orgánico. Repítese este proceso ata que saia todo o equipo escénico, incluídos músicos e condutor.
Fluída de Berkeley
Serve para comezar a caldear a relación co público dunha forma divertida e pouco comprometedora.
Para realizala, o elenco, en posición neutra, camiña polo espazo en todas as direccións. Mentres, o condutor pide ao público unha palabra. A compañía representa moi brevemente esa palabra e volve ao camiñar neutro.
Cando o condutor pide “unha última palabra” é o sinal que os actores teñen para saber que se termina a técnica, e despois desa última representación, débese formar a folla en branco.
Formas Curtas
Son técnicas breves, xeralmente non narrativas, que serven para observar con detemento determinados aspectos dunha historia ou situación.
Escultura Fluída
A escultura fluída é a forma curta máis icónica.
A súa función é representar as distintas caras dun feito estático, xeralmente do mundo interno do narrador, como pode ser unha emoción complexa.
Para realizala, o equipo actoral debe formar un todo orgánico no centro da escena. Cada artista representa unha dimensión do feito para representar. Xeralmente, é recomendable ubicarse en diferentes alturas e orientarse en diferentes ángulos.
Xeralmente, a escultura fluída ordénase nun ritmo intuitivo parecido a un bucle, que se repite ata que a compañía, de maneira espontánea, decide conxelar a estatua.
Fluída en Transformación
Esta é unha variación da escultura fluída na que existen dúas situacións, unha inicial e unha final. Pode ser porque o narrador contase algo que cambiou ou que desexa ou teme que cambie.
Para realizala, execútase unha escultura fluída representando a situación inicial. Ao terminar, conxélase moi brevemente para, desde o mesmo lugar no espazo, representar a situación final con outra escultura fluída contigua. Ao terminar esta última, si se conxela de forma definitiva.
Máquina
Trátase doutra variación da escultura fluída, especialmente indicada para narracións moi repetitivas ou nas que hai un compoñente moi predominante de ira.
Nela, o todo orgánico componse por fases. Primeiro sae un actor e conxélase nunha estatua, daquela o seguinte etc. Cando se situou todo o elenco, por fases, engádese primeiro son e logo movemento.
Pares
Esta técnica é ideal para representar dualidades. Poden ser historias do tipo: “non se se tomar esta decisión ou esta outra” ou “a miña cabeza dime isto, pero o meu corpo pídeme aquilo”.
Para realizala, os actores forman parellas que realizar distintos tipos de pares. Hai tres tipos de pares:
- Rotativo: Costas contra costas, os actores van rotando no sentido inverso das agullas do reloxo. O que se poña primeiro cara o público defende a decisión A, e o seguinte, a decisión B. Dan tres voltas.
- Saboteador: Un actor mira ao público e defende a decisión A. Outro se pon detrás, e con argumentos da decisión B, vai saboteando física e mentalmente, sementándolle dúbidas. Finalmente, o actor B toma o control e ponse diante, investindo os roles. Isto repítese varias veces.
- Mente-corpo: Dous actores póñense en paralelo. O da dereita, con corporalidade totalmente neutra, expresa o dilema discursivamente de forma o máis racional posible. O actor da esquerda reacciona emocionalmente a través de corporalidade e sons guturales ao que di o discurso.
Transformación
Técnica axeitada para representar un cambio ou evolución nunha situación ou na forma de ser dunha persoa. Pode ser algo que ocorrese ou unha aspiración.
Para levala a cabo, o elenco forma un todo orgánico no punto A (esquina posterior esquerda). A figura vai avanzando en diagonal a través do espazo cara ao punto B (esquina frontal dereita). Mentres o grupo estea no punto A, debe de representar a situación inicial antes da transformación. Cando chegase ao momento B, débese representar a situación final.
Calquera avance que se produza no espazo, debe de acompañarse dun cambio na expresividade que suxira que algo progresou cara á transformación. Pódense representar pequenos retrocesos da transformación que deben de acompañarse coherentemente de retrocesos no espazo.
Formas Medias
Son técnicas de profundización media que serven para representar contido narrativo. Cando xa hai propiamente unha historia complexa.
V Narrativa
A V Narrativa é a forma media máis icónica.
Serve para representar calquera historia con contido narrativo, especialmente se é unha situación clara que non require salientar ningunha dimensión especial.
Nela, o narrador elixe a un actor como protagonista. Este actor, sitúase diante do escenario e fai un só representando a historia. O resto do elenco sitúase en forma de V detrás do protagonista e imitan a súa linguaxe corporal, amplificando o plano emocional, engadindo tamén voces guturales.
Historia e a súa Néboa
Variación da V Narrativa que serve para que os elementos latentes dunha historia tomen protagonismo. Os elementos latentes son aquelas dimensións da historia que non son do todo explícitas e o narrador pon nun segundo plano ou nin sequera menciona, pero que pode ter unha importancia vital retratar e desvelar para comprender a historia en profundidade.
Nesta técnica, o protagonista fai un só do mesmo xeito que na V Narrativa. O resto do elenco ségueo formando unha V, pero esta vez emulan néboas coa súa expresividade. Estas néboas son reactivas á intensidade emocional da narración.
Nalgún momento, cada unha das néboas sairá á fronte do escenario, conxelándose o resto de actores. Esta néboa retratará un deses elementos latentes nun breve só, para logo volver á súa posición e que continúe a forma. O habitual é que cada unha das néboas faga un só.
Historia en Tres Partes
Esta forma emprega tres actores que parten da posición neutra para realizar tres sós que se corresponden á introdución, o nó e o desenlace de cada historia. Ao terminar cada só, conxélanse nunha estatua que sexa significativa da parte que representan.
A introdución representa como eran as cousas antes do elemento narrativo clave que induce á transformación dos feitos. O nó é o momento climático central onde se producen os acontecementos de maior peso. O desenlace é a nova normalidade á que se chega despois dos sucesos de maior impacto.
En cada un dos sós debe predominar unha emoción central e ben diferenciada das dos outros actores.
Rombo
Técnica ideal para representar a multiplicidade de elementos e dimensións dunha historia.
Para realizala, fórmase un rombo ou un pentágono, e o actor que se sitúa na parte frontal do escenario, realiza un pequeno só dun fragmento da historia. Ao terminar esta intervención, fai un xiro en espiral e todo o elenco cambia a súa posición en sentido antihorario. Os actores en posicións traseiras imitan a linguaxe corporal e a emocionalidad do actor frontal, como na V Narrativa.
Repítese este proceso varias veces ata que un actor decide terminar a súa intervención conxelando unha estatua.
Eco
Esta forma utilízase para ir máis aló do que o narrador conta. Bríndanse resonancias de historias e elementos similares cada vez máis afastados. É unha forma de abrir a historia a potencialidades e narrativas afíns.
Nela, póñense os actores na posición da figura, en posición neutra. O primeiro deles fai un só representando a historia narrada e ao terminar, agáchase. Nese momento, empeza o só do segundo actor, interpretando asociacións próximas á historia principal, agachándose tamén cando acaba.
En terceiro lugar empeza a actuar a fila de atrás, con varios sós simultáneos, de maneira algo caótica, representando asociacións afastadas á historia: posibilidades remotas, consecuencias improbables, ideas fora do marco de pensamento do narrador, etc.
Coro Ameba
Especialmente indicada para historias moi caóticas, con moitos ángulos, elementos desordenados ou con falta de coherencia interna.
Para facela, os actores fan unha bóla de corpos que se mestura de forma desorganizada, da que van saíndo explosións de expresividade que reflicten distintos ángulos da historia.
Se unha proposta expresiva resoa especialmente co grupo, o resto de actores poden acompañala a modo de coro de curta duración ata o seu inminente colapso no caos da ameba.
Forma Longa
A forma longa é unha única técnica na cal non ten unha forma definida. A estrutura da forma longa é a da historia. É o espazo de maior liberdade expresiva e creativa para o elenco. A forma longa tende a ser a técnica de maior duración, pero pódese executar tamén con brevidade se así se require. O condutor pode pedir á compañía unha forma longa curta.
Para realizar unha forma longa, pídeselle ao narrador que elixa a un actor para que sexa o protagonista que lle represente.
Cando empeza a escena, o protagonista vai fiando os feitos narrativos mentres que o resto do elenco actúa como figuras auxiliares que apoian ao protagonista. Poden asumir diferentes papeis: outro personaxe, elementos do seu mundo interno, figuras neutras que realizan cortinillas para cambios no espazo ou o tempo, etc.
É un espazo de improvisación libre onde é posible recorrer a elementos doutras técnicas como son as néboas ou as estatuas, que poden servir como recurso escénico. É habitual que os grupos maduros acaben desenvolvendo recursos escénicos propios para as formas longas.
Forma de Peche
As formas de peche serven para concluír unha función de Teatro Playback. Xeralmente, búscase saír do peso dramático das historias e desmovilizar as emocións aproximándonos a un plano máis anecdótico, no que entreverar humor e lixeireza. Tamén serve tamén como modo de despedida da compañía.
Collage
Nesta técnica, o elenco sitúase en dúas filas de forma alternativa, como unha cremalleira, deixando un corredor no centro. Os actores baixan a mirada cara aos seus pés e van deixándose evocar as historias da sesión.
Cada un deles vai saíndo varias veces polo corredor para lembrar pequenos fragmentos da historias. É ideal que se mencionen todas as historias da sesión polo menos unha vez.
Cando os actores permanecen un intre longo en silencio porque non se lles ocorre nada máis, volven saír unha última vez a facer un comentario persoal sobre a sesión.
Preguntas Frecuentes
Que é un todo orgánico?
É unha figura que se dá con frecuencia en varias técnicas. Consiste nunha única gran estatua móbil e expresiva formada por varios actores. Nela, represéntanse varios matices ou dimensións dun mesmo ente. Require de contacto físico entre os actores que o compoñen.
Que significa posición neutra?
A posición neutra é unha forma de poñer o corpo que non connota ningún tipo de expresividade.
Para realizala, débese manter o corpo ergueito, coa columna estirada e espazo nos omóplatos, deixando caer os brazos aos lados.
Non pode haber expresións faciais nin introversión ou extroversión nos tres centros corporais (pelvis, peito e cabeza).
Que é unha folla en branco?
A folla en branco é a disposición estándar do elenco durante a escoita das historias.
Para realizar unha folla en branco, os actores deben poñerse en posición neutra, á mesma distancia, no centro do espazo escénico e lixeiramente atrás. Deben formar unha fila lixeiramente curvada en forma de C nos extremos, de tal modo que ao mirar á fronte, todos poidan verse coa mirada periférica.
Durante a folla en branco, os actores deben preocuparse de manter a compostura e escoitar profundamente ao narrador.
Que é o condutor?
A condución é o rol que asume a persoa que fai de vínculo entre a audiencia e a compañía.
É a persoa encargada de expoñer o proxecto, presentar á compañía, explicar a dinámica, pedir historias ao público, acompañar aos narradores, elixir as técnicas para utilizar e procurar que a sesión leve a cabo con éxito.
Que é unha estatua? E conxelar?
Unha estatua é unha posición expresiva inmóbil na que queda un actor. A maioría das técnicas terminan con estatuas que se manteñen mentres o condutor fala co narrador.
Conxelar é o acto de pasar dun movemento expresivo á inmobilidade expresiva, formando unha estatua.
Que é freeze?
Freeze é un comando que utiliza o director de escena nos ensaios para que todo o elenco conxélese de inmediato.
Serve para introducir correccións, propostas ou lanzar luz sobre algunha dimensión que se queira traballar.
Que é o narrador?
É a persoa do público que conta a súa historia, a cal acto seguido representamos.
É a figura central do Teatro Playback que, coa súa xenerosidade de compartir historias importantes da súa vida, fai posible as representacións.
O deber da compañía é ser leal ao sentido da súa historia e tratalo con calidez, respecto e delicadeza.
Que é un só?
É un acto escénico levado a cabo por un único actor no cal utiliza toda a súa expresividade, verbal ou non verbal, para representar unha historia ou unha dimensión da mesma.
Poden ser moi longos, como no caso da V Narrativa ou a Historia e A súa Néboa, ou realmente breves, como o caso dos sós no Rombo.
Que é o protagonista?
O protagonista é o actor que representa ao narrador dentro da escena.
Adquire este rol cando un narrador elíxeo para que faga del en técnicas que teñen este requisito, como poden ser a V Narrativa, a Historia e a súa Néboa ou a Forma Longa.
A Transformación pode opcionalmente ter protagonista.
